Authenticiteit versus terrorisme: de performance codes van Ariana Grande

Op dinsdag 23 mei vindt er tijdens een concert van de Amerikaanse zangeres Ariana Grande een zelfmoordaanslag plaats in Manchester (NOS, 2017). Hier komen 22 mensen te overlijden en raken 59 mensen gewond, onder de slachtoffers zijn veel kinderen. Als reactie hierop plaats Grande enkele uren na haar concert de volgende tekst op haar twitter: ‘broken. from the bottom of my heart, I am so so sorry. I don't have words’ (Twitter, 2017). Daarnaast staakt ze haar wereldtour Dangerous Woman (NOS, 2017). Drie dagen na de aanslag plaatst ze een lang bericht op haar Twitter-account (2017) waarin ze een benefietconcert aankondigt in Manchester om enerzijds de slachtoffers te eren maar ook om geld voor hen op te halen. Het One Love Manchester Concert vond plaats op 4 juni en veel grote artiesten deden mee in dit geluid tegen terreur (Independent, 2017).

Zo’n aanslag is voor een ster allereerst natuurlijk een vreselijke en onwerkelijke ervaring. Deze nare gebeurtenis zorgt echter wel voor een constante schijnwerper op de ster en vraagt wellicht om veranderingen in de performance van de desbetreffende ster. Daarom zal in dit essay uiteengezet worden hoe de performance van een ster bij een benefietconcert verandert ten opzichte van een regulier optreden van dezelfde ster. Om deze vraag te beantwoorden wordt er gekeken naar de performance-codes van de ster tijdens het uitvoeren van hetzelfde nummer op twee verschillende momenten, de representaties ervan op online-media - YouTube reacties en recensies van de shows- en de werking van discoursen van authenticiteit, toewijding en verschil.

Performance Codes

Het nummer Side to Side van Ariana Grande werd live gespeeld tijdens de MTV VMAs in 2016 samen met Nicki Minaj (Youtube, 2016) en solo tijdens het One Love Manchester concert (YouTube, 2017). Het nummer gaat erover dat je als je erg veel seks achter elkaar hebt, je niet meer recht kan lopen (Huffington Post, 2016). Om de twee verschillende optredens met elkaar te vergelijken is het handig de performance-codes van de muziekster hiervoor te gebruiken. David Marshall (2006) legt dit begrip uit aan de hand van enkele voorbeelden, zoals het uitvoeren van seksuele bewegingen tijdens een performance als Elvis en de gitaar als een fallisch symbool tijdens een rockconcert. De performance-codes kunnen worden begrepen als de regels die gelden tijdens een concert van een artiest. Deze kunnen ook betrekking hebben op het publiek, zo is het bij een klassiek concert bijvoorbeeld niet gewenst om op je stoel te staan en luidkeels mee te zingen.

Bij beiden concerten van Ariana Grande zijn kenmerken te zien die bij vele andere popmuziek-sterren ook zichtbaar zijn. Zo staat het publiek, maakt het filmpjes met mobiele telefoons, danst het erop los en zingt het uit volle borst mee. De codes die Grande zelf uitdraagt verschillen echter in beide performances fundamenteel. In het VMA optreden worden veel attributen gebruikt, is Grande schaars gekleed, zijn er zes grote schermen met visuals en hangt er een enorme seksuele laag over het nummer. Grande begint het nummer op een spinfiets waardoor ze buiten adem raakt en erg onzuiver zingt. Tijdens het One Love Manchester concert is er beduidend minder choreografie aanwezig, zijn er op een scherm oproepen voor donaties zichtbaar, draagt Grande een oversized hoodie met ‘One Love Manchester’ erop en zingt ze aanzienlijk beter.

In het  laatstgenoemde concert ontbreekt Nicki Minaj echter en Grande lost dit op door de microfoon richting het publiek te wijzen, dat als reactie daarop voor haar de tekst zingt. Deze actie, waarbij ze het publiek betrekt in de performance, gebeurt niet in het VMA concert. Marshall (2006) legt uit dat ‘To express the emotions of the musical and lyrical content of the song, the contemporary popular music performer has worked to authenticate his or her performance through acknowledgment of the direct nature of the address’ (p. 202). Om dit te bewerkstelligen wordt het persoonlijke sentiment geuit in de stem en in de actie. Participaties en reacties van het publiek worden volgens Marshall gestimuleerd, zoals ook te zien was bij het One Love Manchester concert, hierdoor ontstaat er een geritualiseerde dialoog tussen het publiek en de muziekster.

Representaties

Het is opvallend dat hoewel het VMA-optreden erg onzuiver begon de reacties onder deze video over deze performance juist heel positief zijn en toejuichen dat ze live heeft gezongen: ‘I appreciate that she didn't lip-sing and she sang while she was exercising. It's very difficult to do’. De beter gezongen variant in Manchester krijgt echter vooral negatieve reacties over de keuze het lied te brengen tijdens het benefietconcert. Grande probeerde dit van te voren tijdens het concert te verantwoorden door uit te leggen dat een van de ouders van een overleden meisje tegen haar had gezegd dat haar dochter geen zielige nummers wilde horen maar vooral de hits. Hoewel deze disclaimer voor het YouTube-filmpje staat, zijn de reacties onder de video toch genadeloos: ‘Sorry but I found this highly inappropriate for her to sing at a benefit concert. People died but you wanna sing a song about being fucked so hard it left you walking Side to Side. Okay’. Het is opvallend dat verschillende media-uitingen zich echter veel positiever over het nummer uitlaten: ‘Perhaps it can feel inappropriate to perform energetically sexual songs at a concert of mourning and memorial – but when it seems likely that Grande’s music was targeted precisely because of its joyful, unabashed attitude to young women and gay men embracing and feeling empowered by their sexualities, lyrics about a “dick bicycle” and screwing so hard you can’t walk feel amusingly appropriate.' (NewStatesmen, 2017) en ‘The cheeky reggae-pop number might not have been the obvious choice, but its 11th-hour inclusion spoke to a refusal to be cowed, which characterised the mood of the concert’ (The Guardian, 2017).

Marshall (2006) legt uit dat ‘In embodying a form of collectivity, the popular music phenomenon represents the modern crowd in all its irrationality and emotionality’ (p. 208) en geeft aan dat woorden als ‘phenomenon’, afgeleid van de connotatie van natuurverschijnselen, duiden op de ongelofelijke kracht waarmee popmuziek kan aanslaan. Ondanks de negatieve reacties op YouTube spreekt het wellicht misplaatste nummer wel de complete doelgroep aan en verbindt het hen met een positieve energie en emotie. Deze bevinding doet Richard Dyer (2006) ook, hij kaart aan dat sterren zich verbinden met sociale types uit een maatschappij. Doordat het concert vanuit Grande geïnitieerd is, zijn er hoogstwaarschijnlijk ook voornamelijk Grande fans aanwezig geweest. Dit nummer, een van haar bekende hits, verbindt dan onmiddellijk de ster met de fans en grijpt terug op de positieve drive van de fans om de ster te volgen in plaats van al te lang stil te staan bij de dramatische gebeurtenissen.

Authenticiteit, toewijding en verschil

In de constructie van de muziek-celebrity zijn toewijding, authenticiteit en verschil van fundamenteel belang (Marshall, 2006). In dit model is authenticiteit grotendeels vervlochten met de andere twee factoren.

Toewijding staat hier voor de intieme relatie tussen de ster en het publiek en de manier waarop de ster zijn authenticiteit verkrijgt door het representeren van zijn of haar publiek. Grande bewerkstelligt deze intieme relatie in haar concert in Manchester onder anderen door de openhartige speech voordat zij het nummer begint te zingen en door haar fans in haar nummer te laten participeren door de microfoon op hen te richten en ze te laten zingen. Grande representeert een jong publiek en dit is in haar jeugdige uiterlijk en catchy nummers ook goed te horen. Zo geeft zij zichzelf een jeugdige connotatie door altijd een hoge paardenstaart te dragen.

Verschil ontstaat door het breken van codes. Dit zorgt voor nieuwe of gewijzigde codes van stijl en draagt zo ook bij aan de authenticiteit van de populaire muziekster. Dit kan een afwijkende manier van dansen zijn, een nieuwe muzikale code of een andere manier van kleden. In het VMA breekt Grande codes en positioneert zij zich op een authentieke manier; met de eerder genoemde hoge paardenstaart, een seksueel geladen nummer met veel vrouwen-empowerment en onthullende kledij. Deze wellicht authentieke codes schuift ze in de geladen omgeving van het concert in Manchester opzij, met uitzondering van de paardenstaart. Het is echter de vraag of dit ook afbreuk doet aan de authenticiteit van de ster.

Conclusie 

Het is vanuit deze bondige analyse opvallend dat de geldende regels, ofwel de performance codes, bij een benefietconcert plots compleet anders zijn en anders worden gewaardeerd. Een optreden op zo’n beladen podium vraagt een hele voorzichtige aanpak en in het geval Grande wellicht een dosering van de authenticiteit van de ster. Voor Grande was het natuurlijk ook een lastige avond. Van de ene kant wilde ze respect betuigen aan de slachtoffers van de aanval op haar eerdere concert. Van de andere kant was de moraal deze avond juist: we willen laten zien dat we onze manier van leven niet laten veranderen door terrorisme. De neutralere performance-codes maken de ster wellicht gelijker met zijn publiek. In zo’n heftige situatie proberen mensen steun bij elkaar te vinden. De ster en het publiek delen een ervaring en sentiment, wat hen verbindt en de ster de kans geeft het publiek een hart onder de riem te steken. Door iets van de authenticiteit af te staan zegt de ster wellicht: ‘ik ben ook maar een mens en ik ben ook getroffen door dit drama’. Na de vele negatieve reacties van fans over de uitvoering van Side to Side tijdens het One Love Manchester concert, blijft het echter de vraag of Grande wellicht het respect voor de slachtoffers hoger in had moeten schalen dan het behouden van haar eigen authenticiteit.    

Bronnen:

Dyer, R. (2006). Stars as Images. In P. David Marshall (Red.), The Celebrity Culture Reader (pp. 153-176). Abingdon, Verenigd Koninkrijk: Taylor & Amp; Francis Ltd.

Huffington Post. (2016, 31 augustus). The Meaning Of Ariana Grande’s ‘Side To Side’ Is Way More Sexual Than We Thought. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van http://www.huffingtonpost.com/entry/ariana-grande-side-to-side-meaning_…;                         

Independent. (2017, 04 juni). Manchester One Love concert live: Ariana Grande leads powerful display of love and unity. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/ariana-grand…;  

Marshall, P. D. (2006) The meanings of the popular music celebrity : the construction of distinctive authenticity, in The Celebrity Culture Reader (pp. 196-176), New York, Verenigde Staten: Routledge

NewStatesmen. (2017, 05 juni). Ariana Grande’s One Love Manchester concert demonstrated the defiant empathy of pop. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van http://www.newstatesman.com/culture/music-theatre/2017/06/ariana-grande…;          

NOS. (2017, 23 mei). 22 doden bij zelfmoordaanslag bij popconcert Manchester. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van http://nos.nl/artikel/2174519-22-doden-bij-zelfmoordaanslag-bij-popconc…

NOS. (2017, 23 mei). Ariana Grande 'kapot en zonder woorden', muziekwereld geschokt. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van http://nos.nl/artikel/2174526-ariana-grande-kapot-en-zonder-woorden-muz…

The Guardian. (2017, 05 juni). Manchester uplifted by Ariana Grande's colossal empathy. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van https://www.theguardian.com/music/2017/jun/05/ariana-grande-one-love-ma…

Twitter. (2017, 22 mei). [Twitter Post Ariana Grande]. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van https://twitter.com/ArianaGrande/status/866849021519966208ref_src=twsrc…

Twitter. (2017, 26 mei). [Twitter Post Ariana Grande]. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van https://twitter.com/ArianaGrande/status/868164986887176192/photo/1ref_s…

YouTube. (2016, 28 augustus). Ariana Grande - Side To Side (Live from the 2016 MTVVMAs) ft. Nicki Minaj [Video]. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van https://www.youtube.com/watch?v=A42N4IygFcg

YouTube. (2017, 05 juni). Ariana Grande - Side To Side # Live At Manchester Benefit Concert 2017 HD [Video]. Geraadpleegd op 10 juni, 2017, van https://www.youtube.com/watch?v=fHOo-oyiEHE